Curacao... cultuur, natuur en historie

Prekoloniale geschiedenis

De West Indische Compagnie
De West-Indische Compagnie (WIC) tekende in augustus 1634 de overgave met de Spanjaarden bij San Juan. De ongeveer 30 op het eiland aanwezige Spanjaarden en een groot deel van de Taíno werden door de Nederlanders naar Venezuela gebracht en aan wal gezet. Ongeveer 30 Taíno-gezinnen mochten op het eiland blijven wonen. De reden voor de inval en verovering was, dat de WIC op zoek was naar een uitvalsbasis voor handel en kaapvaart. Curaçao lag gunstig ten opzichte van de Spaanse koloniën op het vasteland. Ook had het de beste haven tot dan toe bekend in het Caraïbisch gebied. Daarnaast zocht de WIC naar een goede bron van zout. Zowel op de kust van Venezuela als op Bonaire waren goede zoutpannen te vinden. Op Curaçao zelf was campechehout (een grondstof voor een natuurlijke verf), vee, kalk en brandstof te vinden. Na de verovering consolideerde de WIC zijn aanspraken, door fortificaties te bouwen. Omdat drinkwater van levensbelang was werd in 1634-35 een fort gebouwd bij de waterbron aan de noordoostkant van de Sint Annabaai. Dit fort bestond uit aarden wallen met een pallisade en enkele stukken geschut. Rondom het fort werden voetangels gestrooid. In 1635-36 werd begonnen met de bouw van Fort Amsterdam op Punda. De eerste bouwfase werd onder leiding van admiraal Johan van Walbeek aangelegd in de vorm van een vijfpuntige ster en bestond uit een kern van aarde en koraal. Hiertegen werd een schil opgetrokken van met klei gemetseld koraal. Later werd deze schil opgetrokken uit metselwerk. In de eerste drie jaren waren de leefomstandigheden voor de WIC'ers slecht. Voor voedsel en bouwmateriaal was men grotendeels afhankelijk van import uit Europa. De toevoer was zeer onregelmatig; er kon meer dan een half jaar voorbij gaan zonder aanvoer. Gevolg was dat veel loslopend vee werd gevangen en geslacht. Ander voedsel ging op rantsoen. Water moest vanaf de bron naar de Punda gebracht worden. Soldaten en oversten sliepen in uiterst eenvoudige behuizing; zeildoek werd opgespannen op een aantal palen. Een deel van de soldaten werd door barre woonomstandigheden, slechte voedselvoorziening en het harde werk maar vooral door de eentonigheid en verveling ontevreden. Er leek muiterij op handen, maar dit werd door verhoging van rantsoenen en drankuitgave afgewend. Van Walbeek schreef naar de Heren XIX, dat hij aanraadde om de salarissen en rantsoenen te verhogen, omdat de soldaten niet waren aangenomen om fortificaties te bouwen.

Slavenhandel en vrijhaven
In 1665 begon de WIC met slavenhandel. De slaven werden aangevoerd uit West-Afrika en werden op Curaçao aan land gebracht, waar ze na de "middle passage" enige tijd kunnen aansterken. De slaven werden verhandeld op een plaats die nu Asiento heet, en ook op de plantage Zuurzak. Al snel ontstond hier de belangrijkste regionale slavenmarkt. De WIC leverde slaven tegen zeer scherpe prijzen en concurreerde zo de Engelse, Franse en Portugese handelaren de markt uit. Slaven werden door handelaren gekocht en vervolgens verscheept naar diverse bestemmingen in Midden-Amerika en Zuid-Amerika. Een relatief klein deel van de aangekomen Afrikanen bleef achter op Curaçao. De meesten hiervan kwamen terecht op een van de plantages. Een deel werd door handelaren en ambachtslieden gekocht en bleven zo in de omgeving van Willemstad. Willemstad ontstond in de tweede helft van de 17e eeuw en lag direct naast het fort, op het huidige Punda. In de 18e eeuw werden ook (pak)huizen op Otrabanda gebouwd. Vanwege de vrije geschutslinies waren er wel regels verbonden aan de bouw van huizen op Otrabanda. De WIC maakte Curaçao tot vrijhaven en verkreeg hierdoor een sleutelpositie in de internationale handelsnetwerken. Mede hierdoor werd Curaçao in de 17e eeuw een van de welvarendste eilanden in het Caraïbisch gebied. Dit leidde tot kwaad bloed bij andere mogendheden, met name Engeland en Frankrijk. Zodoende werd Curaçao in 1713 korte tijd belegerd door de Franse Kaapvaarder Jacques Cassard, die zich tenslotte liet afkopen. Cassard had overigens geen schade aan bezit of bewoners van het eiland toegebracht. In de 18e eeuw probeerde Curaçao zijn handelspositie te consolideren. De handel op Venezuela en andere Spaanse koloniën werd echter verhinderd door de Spaanse kustwacht. Deze was speciaal aangesteld om de illegale handel vanuit Venezuela in tabak en cacao een halt toe te roepen. De Engelsen en Fransen werden in het Caraïbisch gebied steeds sterker. De positie van Curaçao nam mede door deze factoren in belang af. Ook was van belang, dat Curaçao niet geschikt was voor de grootschalige verbouw van suikerriet, katoen, tabak of andere tropische plantagegewassen. Pogingen daartoe werden eind 17e en begin 18e eeuw gestaakt. Andere eilanden, zoals Barbados, genereerden wel grote inkomsten door plantagelandbouw. De landbouw van Curaçao richtte zich op voedselvoorziening voor de eigen bevolking. Desondanks werd een deel van het voedsel geïmporteerd. Handel bleef de belangrijkste bron van inkomsten voor Curaçao, niet in het minst vanwege de concurrerende prijzen van de slaven.

Nalatenschap van het verleden
Op Curaçao zijn veel overblijfselen van het koloniale verleden. Het duidelijkst is dat terug te zien in de bijzondere architectuur van 17e- tot vroeg 20e eeuwse panden in Willemstad. Vanwege de aard en dichtheid van de gebouwen staat een gedeelte van de binnenstad van Willemstad op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Ook zijn er landhuizen en voormalige plantagehuizen tot monument verklaard.

Taal
Nederlands was de enige officiële taal, maar nu zijn Papiamentu, Engels en Nederlands gezamenlijk officiële talen. Papiamentu is ook moedertaal voor de meeste inheemse Curaçaoënaars. Naast deze talen spreekt men ook Spaans. Verreweg de meeste Curaçaoënaars kunnen alle hiervoor genoemde talen in meerdere of mindere mate beheersen, maar er zijn ook buitenlanders die andere talen kunnen spreken zoals Colombiaans, Haitiaans, Portugees, Vlaams, en zelfs een beetje Chinees hier en daar.

Geografie
Curaçao is een tropisch eiland, gelegen in het zuidelijke deel van de Caribische Zee. Het vormt samen met Bonaire, en Aruba, de Benedenwindse Eilanden, geografisch de zogenaamde ABC-eilanden. Curaçao is van deze drie eilanden het grootst. Curaçao bestaat uit het eiland Curaçao en het eiland Klein Curaçao, dat 10 kilometer vanaf de oostkust ligt. Het hoogste punt is de Sint Christoffelberg met 375 meter. Het eiland bestaat uit koraalkalk en vulkanisch gesteente. Curaçao heeft zes natuurlijke havens, ontstaan doordat de zee de koraalkalk heeft uitgehold. Aan de zuidwestkant ligt de grootste daarvan, het Schottegat, de haven van Willemstad. Gezegd wordt dat dit de grootste natuurlijke haven ter wereld is. Rondom het Schottegat liggen het grootste droogdok en de grootste olieraffinaderij in de regio, een containerterminal, werven voor goederen en aanlegplaatsen voor toeristenschepen. Het Schottegat wordt bereikt via de Sint Annabaai. Aan weerszijden hiervan liggen de beide stadsdelen van Willemstad: in het oosten het oudste gedeelte: Punda ('De Punt') met vele winkeltjes en in het westen de wijk Otrobanda (Papiaments voor 'De Andere kant'). Beide delen worden sinds 1886 door een houten pontonbrug (Koningin Emmabrug) met elkaar verbonden. Aan de Ruyterkade is er een levendige 'drijvende markt' waar veelal Venezolanen vanuit hun bootjes koopwaar aanbieden aan klanten op de kade.

Economie
Curaçao leeft thans deels van handel, waaronder offshorehandel, olieraffinage, en toerisme, dat vooral opkwam nadat de Verenigde Staten een boycot tegen Cuba hadden ingesteld. Ook activiteiten rondom de haven, zoals scheepsreparatie zijn belangrijk. De rijkdom op het eiland is ongelijk verdeeld. Een kleine toplaag van de bevolking is erg rijk; eenderde van de bevolking had in 2003 een jaarinkomen van minder dan twaalf duizend Antilliaanse guldens (circa 5000 euro). Een recessie in de jaren 90 heeft de positie van de al fragiele middenklasse nog kwetsbaarder gemaakt. De recessie ging gepaard met een groeiende emigratie naar Nederland.

Verkeer en vervoer
Curaçao beschikt over een luchthaven (Curaçao International Airport, ook wel bekend als Vliegveld Hato; voorheen Dr. Albert Plesman Luchthaven).

Klimaat en Natuur
Het klimaat van Curaçao is semi-aride; de gemiddelde regenval bedraagt jaarlijks 550 mm. De vegetatie van de kunuku bestaat voornamelijk uit verschillende soorten cactussen, laag struikgewas, en lage bomen. De dividivi is een van de bekendste bomen. Aloësoorten en agaves komen in verwilderde vorm voor. Daarnaast groeien er verschillende kruiden en komen er ook orchideeën voor. In het westen van het eiland bevinden zich twee Natuurgebieden; Het gebied rond de Christoffelberg, het Nationale park Christoffelpark en aangrenzend hieraan het Nationaal Park Shete Boka. In het laatste gebied komen zeeschildpadden voor. Bij Sint Willibordus is een natuurresvaat waar flamingos voor komen.

Beroemdheden van Curaçao
Izaline Calister, een jazz, etno-jazz en krioyo-zangeres
Randal Corsen, een jazz- en fusion-pianist
Andruw Jones, een honkbalspeler van Curaçaose komaf actief in de Amerikaanse hoogste klasse
Tania Kross, mezzosopraan
Tip Marugg (1923-2006), schrijver en dichter
Hipólito Max Ocalia (1916-1984), naïef kunstschilder
Tula, aanvoerder slavenopstand 1795
Frank Martinus Arion schrijver van o.a. de roman 'Dubbelspel'
Daniel DeLeon, (1852-1914) een socialistische theoreticus.

Spaanse periode

Consolidatie
De Spanjaarden smeedden plannen om Curaçao te heroveren op de Nederlanders. Informatie over troepenmacht, fortificaties, buitenposten, voedselvoorraad en ammunitie werd verzameld op drie manieren. Indianen die op Curaçao woonden werden ontvoerd en verhoord. WIC-ers die zout kwamen halen op de kust van Venezuela werden gevangen genomen en verhoord. Tenslotte stuurden Spanjaarden spionnen naar Curaçao. Twee landingsplaatsen lagen voor de hand: Piscaderabaai en het Spaanse Water. Het Schottegat was te goed verdedigd. De Spanjaarden brachten hun plannen ten uitvoer en voeren uit met een aantal schepen. Deze zijn door een storm afgedreven en hebben Curaçao nooit bereikt. Voor de WIC een geluk; de Spaanse troepenmacht was sterker en had vermoedelijk gewonnen. De Heren XIX in Amsterdam waren vanaf 1634 verdeeld over de toekomst van Curaçao. De fortificaties en manschappen hadden veel geld gekost en de opbrengsten waren mager. Toch werd Curaçao aangehouden, vermoedelijk meer een gevolg van besluiteloosheid dan van een beredeneerd besluit. Na verloop van tijd bewees Curaçao zijn waarde voor de WIC. Na het verlies van Brazilië in 1654 werd Curaçao steeds belangrijker. Door de gunstige geografische positie was zowel handel op Terra Fierme (Venezuela) als op andere Caraïbische eilanden mogelijk. Ook onderhield men contacten met koloniën in Noord-Amerika, waaronder Nieuw-Nederland. De Curaçaose bevolking groeide gestaag, mede door de komst van Sefardische Joden uit Brazilië. Ook stelde de WIC Curaçao open voor planters; Europeanen die zich wilden vestigen om landbouw te bedrijven. Ook soldaten die hun tijd uitgediend hadden waren welkom om te blijven. Vanzelfsprekend was het doel om voldoende voedsel voor de Curaçaose bevolking te produceren. Daarnaast wilde de WIC ook, dat planters handelsgewassen gingen verbouwen. Hiertoe behoorden onder meer indigo, katoen, tabak, Turkse tarwe (sorghum) en suikerriet. De oudste tuinen (boerderijen) worden vermeld vanaf het begin van de Nederlandse aanwezigheid; de eerste plantages werden aangelegd vanaf rond 1650. Hato, Savonet, St. Barbara, Santa Maria, Piscadera, Groot en Klein Sint Joris en San Juan zijn er enkele van. Een deel van de plantages bleef in bezit van de WIC.

Nederlandse kolonie
Na het faillissement van de WIC in 1791 werd Curaçao een echte Nederlandse kolonie. Van bezit van een consortium van private aandeelhouders van de WIC werd Curaçao een deel van het koninkrijk. In 1795 kwamen de slaven op Curaçao in opstand. De opstand stond onder leiding van Tula, een slaaf die een centrale rol speelt in de geschiedenis van Curaçao, de opstand werd na een korte periode neergeslagen. In 1800 werd Curaçao bezet door de Engelsen, die in 1803 door de plaatselijke bevolking werden verdreven. In 1807 veroverden de Engelsen het eiland opnieuw. Sinds 1816 valt Curaçao onder Nederlands bestuur. Kort daarna, in 1830 verboden de Engelsen de internationale handel in slaven. Dit leidde ertoe dat de handel in slaven economisch onaantrekkelijk werd. In 1863 werd de slavernij in Curaçao afgeschaft. De lokale economie raakte in het slop. Veel voormalige slaven vonden het moeilijk om op Curaçao in hun broodwinning te voorzien. Curaçaoenaars emigreerden in grote getale naar plaatsen zoals Cuba om daar in suikerplantages te werken. Tot in het begin van de 20e eeuw leefde Curaçao van handel, landbouw en visserij. Het economische tij keerde in 1914 toen grote aardoliereserves in Venezuela werden ontdekt. Shell vestigde meteen een olieraffinaderij op het eiland, overigens op Asiento - dezelfde plaats waar eerder in slaven gehandeld werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde het eiland een belangrijke rol bij de levering van brandstof voor de geallieerde troepen. In 1954 verkreeg Curaçao samen met de andere Nederlandse Antillen politieke autonomie. In jaren veertig en vijftig bracht raffinaderij toegenomen welvaart en modernisering voor het eiland, maar de welvaart was ongelijk verdeeld. De pas ontstane Curaçaose arbeidersklasse werd steeds ontevredener met de loonpraktijken van de Koninklijke Shell. Ook was de deelname van de Afro-Curaçaose bevolking aan het politiek proces nog beperkt. Op 30 mei 1969 brak een arbeidersopstand uit bij de ingangspoort van de Shell raffinaderij. Tijdens de opmars naar de binnenstad werd onder andere de vakbondsleider Wilson Godett neergeschoten en staken woedende arbeiders panden in Punda en Otrabanda in brand. Nadat de lokale regering Nederlandse mariniers hadden laten overvliegen om de orde te herstellen, werd er flink gewerkt om de overheid te 'Antillianiseren'. In de jaren tachtig verliet Shell Curaçao. De olieraffinaderij wordt overgenomen door de Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA.

Bevolking
Curaçao kent zeer diverse bevolkingsgroepen. De meerderheid is Creool. Dit zijn mensen van gemengde Europese en Afrikaanse afkomst die als inheems worden beschouwd. Daarnaast zijn er ook minderheden van Europese Nederlanders, Chinezen, Portugezen, Surinamers, Venezolanen, Brits-West-Indiërs, Dominicanen, Haïtianen en Colombianen.

Religie
Het geloof op Curaçao bestaat uit 80% Katholiek, 15% overig en 5% geen geloof.

Naam
Over de oorsprong van de naam Curaçao bestaan verschillende theorieën. Een gangbare verklaring is dat het is afgeleid van het Portugese woord voor 'hart' (coração), wat zou verwijzen naar het eiland als een een centrum van handel. Dit werd dan door Spanjaarden overgenomen als Curaçao, wat gevolgd werd door de Nederlanders. Een andere uitleg is dat Curaçao verwant is met de naam die de oorspronkelijke inwoners gebruikten om zichzelf mee aan te duiden (Joubert en Baart, 1994). Deze theorie wordt ondersteund door vroege Spaanse reisverslagen, die de inboorlingen aanduidden als "Indios Curaçaos". De naam "Curaçao" heeft een associatie gekregen met een specifieke blauwtint, en wordt soms gebruik als een adjectief, afkomstig van een diepblauwe likeur met de naam "Blue Curaçao".

Politiek
Curaçao maakt deel uit van de Nederlandse Antillen, welke samen met Nederland en Aruba tot het Koninkrijk der Nederlanden behoort. Dit is vastgelegd in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden op 15 december 1954. Het Koninkrijk bestond toen uit Nederland, de Nederlandse Antillen en Suriname. Suriname werd op 25 november 1975 onafhankelijk. Op 1 januari 1986 trad Aruba uit de Nederlandse Antillen en verkreeg de Status aparte, ofwel de status van land, vooruitlopend op de volledige onafhankelijkheid. Vanaf dat moment bestond het Koninkrijk weer uit drie delen. In 1994 is de bepaling over volledige onafhankelijkheid per 1 januari 1996 geschrapt, waardoor Aruba ook na 1996 deel uitmaakt van het koninkrijk.

Toekomst
Op 8 april 2005 is een referendum gehouden, waarin de bevolking van Curaçao zich kon uitspreken over de gewenste staatkundige toekomst van het eiland. De uitslag van het referendum, per optie, was als volgt:

68% Optie A: Autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden
5% Optie B: Behoud van de huidige Nederlandse Antillen
4% Optie C: Totale onafhankelijkheid
24% Optie D: Provincie van Nederland

De bevolking heeft met de keuze voor optie A de wens van de meerderheid van de politici op het eiland gevolgd. In het najaar van 2005 zal een Rondetafelconferentie worden gehouden tussen Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba. Hierop zal worden onderhandeld en besloten over het toekomstige staatsverband binnen het Koninkrijk der Nederlanden. De inzet van Curaçao en de andere Antilliaanse eilanden is, om in juni 2007 de Nederlandse Antillen als geheel op te heffen en de gewenste status per eiland te verwezenlijken. Zie verder: Nederlandse Antillen. De meningen van het volk zijn zeer uiteenlopend. De groep die achter optie D staat is in de tijd na het referendum gegroeid. Deze groep is van mening dat voor een beter en veiliger Curaçao integratie met Nederland nodig is. Onder de slogan "P’e Kòrsou ku nos meresé" (voor het Curaçao dat wij verdienen), pleiten zij voor de integratie van Curaçao. Volgens een Internetpoll hebben zij nu de meerderheid (55.1%)[1]. Bij een soortgelijk referendum met exact dezelfde opties gehouden in 1993 was er nog een ruime meerderheid voor voortzetting van de huidige situatie en was het aantal optanten voor nauwere banden met Nederland nog vrij gering. Tijdens een minirondetafelconferentie in Den Haag op 11 oktober 2006 is met Nederland overeengekomen dat Curaçao de zogenaamde staus aparte staus zou krijgen. Curaçao zou hiermee een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden worden. De Nederlandse regering heeft als onderdeel van dit accoord aangeboden een groot deel van de staatsschuld te saneren of over te nemen. De zogenaamde slotverklaring. Dit is door de eilandraad van Curaçao verworpen wat voor de economische toekomst van Curaçao rampzalige gevolgen zou kunnen hebben en wat betekend dat door het uittreden van de andere eilanden uit de Nederlandse Antillen, Curaçao als einige eiland binnen de Nederlandse Antillen zou overblijven